वीरगञ्ज । अमेरिका र इरानबिच जारी तनाव अन्त्य गरी ऐतिहासिक शान्ति सम्झौता गर्ने प्रक्रिया अन्तिम चरणमा पुगेको दुवै पक्षका उच्च अधिकारीहरूले सङ्केत दिएका छन् ।

इरानका विदेश मन्त्री सैयद अब्बास अराघचीले वार्ता निकै नजिक पुगेको बताउँदै अन्तिम रूप नदिएसम्म भित्री बुँदाबारे अनुमान नगर्न आग्रह गरेका छन् । उनले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’मा गरेको उक्त टिप्पणीलाई अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘ट्रुथ सोसल’मा सेयर गरेका छन् ।

ट्रम्पले सेयर गरेसँगै वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको सन्देशका रूपमा व्याख्या गरिएको छ । ट्रम्पले यसअघि नै नियोजित आक्रमणहरू रद्द गरिएको र “ठुलो तथा उत्कृष्ट सहमति” नजिक रहेको दाबी गरेका थिए ।

पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले पनि शान्ति सम्झौताको अन्तिम मस्यौदा तयार भइसकेको दाबी गर्दै आफ्नो देशले मध्यस्थताको भूमिका खेलेको उल्लेख गरेका छन् । उनले सम्झौता भाँड्न खोज्ने तत्त्वहरूले भ्रम फैलाइरहेको आरोप लगाउँदै अब आगामी प्रक्रियाका लागि दुवै पक्षसँग समन्वय भइरहेको बताएका छन् । यद्यपि, अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भेन्सले इरानलाई कुनै पनि नगद रकम अग्रिम रूपमा नदिइने स्पष्ट पार्दै इरानले प्रतिबद्धता पूरा गरेपछि मात्र आर्थिक लाभ र प्रतिबन्ध खुकुलो हुने बताएका छन् ।

गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानका विभिन्न स्थानमा गरेको हवाई आक्रमणपछि चर्किएको द्वन्द्वले क्षेत्रीय सुरक्षामा गम्भीर असर पारेको थियो । जवाफमा इरानले इजरायल र खाडी क्षेत्रका अमेरिकी सहयोगीहरूमाथि हमला गर्नुका साथै विश्वको झन्डै २० प्रतिशत तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास ओसारपसार हुने हर्मोज जलमार्ग बन्द गरेको थियो । अप्रिलमा युद्धविरामको सहमति भए पनि छिटपुट आक्रमण जारी थिए । अब प्रस्तावित सम्झौताअनुसार इरानले हर्मोज जलमार्ग पूर्ण रूपमा खुला गर्नेछ भने अमेरिकाले इरानी बन्दरगाह र जहाजहरूमाथिको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउनेछ ।

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार सम्झौता ‘विश्वास’ होइन, ‘कामको परिणाम’मा आधारित हुनेछ । समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएपछि ६० दिनको प्राविधिक वार्ता चरण सुरु हुनेछ, जसअन्तर्गत इरानले कहिल्यै पनि आणविक हतियार विकास वा प्राप्त नगर्ने अनिश्चितकालीन प्रतिबद्धता जनाउनुपर्नेछ ।

इरानको संवर्धित युरेनियम भण्डार देशभित्रै नष्ट गरी आवश्यक सामग्री बाहिर लैजाने प्रक्रिया तय गरिनेछ । इरानले मध्यपूर्वमा रहेका आफ्ना प्रोक्सी समूहहरूलाई दिँदै आएको आर्थिक सहयोग बन्द गर्नुपर्नेछ । इरानले सर्तहरू पालना गर्दै गएपछि मात्र अमेरिकाले प्रतिबन्धहरू चरणबद्ध रूपमा खुकुलो पार्ने र रोक्का गरिएका सम्पत्तिहरू फुकुवा गर्नेछ, जसबाट इरानलाई विश्व अर्थतन्त्रमा पुनः जोडिने अवसर मिल्नेछ ।

विदेश मन्त्री अराघचीका अनुसार हर्मोज जलमार्गको प्रशासनिक व्यवस्था पनि परिवर्तन हुनेछ । पहिले जहाज आवतजावतमा ‘टोल ट्याक्स’ लिने अडान राखेको इरानले अब ‘सेवा शुल्क’ मात्र लिने बताएको छ । यो जलमार्ग इरान र ओमानको सिमानामा पर्ने भएकाले ओमानसँग मिलेर संयुक्त वक्तव्य जारी गरिने तयारी छ । उनले लेबनान सङ्कटलगायत अन्य क्षेत्रीय मुद्दाहरू पनि यस समझदारीमा समेटिएको दाबी गर्दै अमेरिकाले सर्तहरू पालना नगरे अन्तिम सम्झौतामा हस्ताक्षर नहुने चेतावनी दिएका छन् ।

वार्तामा इजरायल प्रत्यक्ष सहभागी नभए पनि अमेरिकी प्रशासनले अन्ततः इजरायल पनि सहमत हुने विश्वास व्यक्त गरेको छ । यद्यपि, लेबनानमा सम्भावित तनावको जोखिम अझै कायम रहेको छ । इरानभित्र पनि सम्झौताबारे केही मतभेद देखिए तापनि अधिकांश अधिकारीहरू सहमतिका पक्षमा रहेको बुझिएको छ । इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघेईले अधिकांश मुद्दामा समझदारी जुटिसकेको र आन्तरिक छलफल अन्तिम चरणमा रहेको बताएका छन् ।

समग्रमा, अन्तिम हस्ताक्षर नभएसम्म केही अन्योल कायम रहे पनि अमेरिका–इरान सम्बन्धमा नयाँ अध्याय सुरु हुने सङ्केत स्पष्ट देखिएको छ । यदि सम्झौता कार्यान्वयनमा आयो भने यसले मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था मात्र होइन, विश्व ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा पनि दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ ।