वीरगञ्ज । पर्सा जिल्लाका किसानहरू यस वर्ष चैते धानखेतीका लागि आवश्यक युरिया मलको चरम अभाव झेलिरहेका छन् । विशेषगरी जिल्लाको बझियान क्षेत्रका किसानहरू मल नपाउँदा धानबालीको वृद्धि प्रभावित हुने चिन्तामा परेका छन् ।
पछिल्ला वर्षहरूमा पर्सामा चैते धानखेती विस्तार हुँदै गएको छ । यस वर्ष मात्रै करिब ४० प्रतिशत किसानहरूले चैते धानखेती गरेको अनुमान गरिएको छ । पहिले गण्डक नहर आसपास तथा थरुहट क्षेत्रमा सीमित रहेको चैते धानखेती अहिले बझियान क्षेत्रमा समेत विस्तार भएको छ । स्थानीय तहहरूले डीप बोरिङ जडान गरी वैकल्पिक सिंचाइ सुविधा उपलब्ध गराएपछि खेती विस्तार सम्भव भएको हो ।
यसअघि गण्डक नहरको उत्तरतर्फ थरुहट क्षेत्रमा कुलो, नहर तथा डीप बोरिङमार्फत पर्याप्त सिंचाइ सुविधा भएकाले किसानहरूले सहज रूपमा चैते धानखेती गर्दै आएका थिए । त्यहाँका किसानहरूले समयमै मल भण्डारण गर्ने तथा गोबर मलको प्रयोग बढाउने अभ्यास गरेकाले युरिया अभावको असर कम देखिने गरेको थियो ।
तर बझियान क्षेत्रमा यस वर्षदेखि ठूलो मात्रामा चैते धानखेती विस्तार भएपछि आवश्यक तयारी र आपूर्ति व्यवस्थापन कमजोर हुँदा मल संकट देखिएको किसानहरूको भनाइ छ । कृषि सहकारी संस्थाहरूमा समेत मागअनुसार युरिया मल उपलब्ध नभएको उनीहरूले गुनासो गरेका छन् ।
किसानहरूका अनुसार नेपालमै मल आपूर्ति अपर्याप्त भएकाले समस्या झन् जटिल बनेको हो । सीमावर्ती नाकामा कडाइ भएपछि भारतबाट मल ल्याएर विकल्प खोज्ने सम्भावना पनि घटेको उनीहरूको भनाइ छ । यसअघि केही किसानहरूले भारतबाट सहज रूपमा मल ल्याउने गरेका थिए ।
चैते धानबाली करिब ९० दिनमा तयार हुने बाली हो । यसको उत्पादन चक्रमा रोपाइँका बेला डिएपी, युरिया र पोटास मल आवश्यक पर्छ । विशेषगरी रोपाइँको करिब एक महिनापछि युरिया मल अत्यावश्यक हुने कृषि प्राविधिकहरू बताउँछन् । अहिले यही चरणमा पुगेको धानबालीले मल नपाउँदा उत्पादनमा असर पर्ने जोखिम बढेको छ ।
बझियान क्षेत्रमा रोपाइँ सकिएका खेतहरूमा अहिले धान राम्रोसँग बढ्नुपर्ने समय भए पनि युरिया अभावका कारण पात पहेंलिने, बोट कमजोर हुने तथा उत्पादन घट्ने डर किसानहरूमा छ । किसानहरूले सहकारी संस्था तथा स्थानीय निकायसँग पटक–पटक माग गरे पनि सहज रूपमा मल उपलब्ध हुन सकेको छैन ।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार युरिया मलको कमीले दीर्घकालीन रूपमा बाली उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पार्छ । विशेषगरी छोटो अवधि र उच्च उत्पादन क्षमताको चैते धानमा समयमै मल नपाउँदा उत्पादनमा उल्लेखनीय गिरावट आउन सक्छ ।
स्थानीय किसानहरूले सरकारसँग तत्काल मल आपूर्ति व्यवस्था मिलाउन माग गरेका छन् । उनीहरूले अनुदानमा उपलब्ध हुने मल वितरण प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने तथा वैकल्पिक जैविक मलको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्ने सुझावसमेत दिएका छन् ।
पर्सामा चैते धानखेती विस्तारसँगै सिंचाइ सुविधा सुधारिए पनि मल आपूर्ति प्रणाली कमजोर हुँदा किसानहरू दोहोरो समस्यामा परेका छन् । किसानहरूले समयमै युरिया मल उपलब्ध नभए यस वर्ष चैते धान उत्पादनमा ठूलो गिरावट आउन सक्ने भन्दै सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराएका छन् ।
चिरञ्जीवी यादव
