यो हामिले जान्नु जरुरी छ कि कसरी केही राष्ट्रहरूले अपार चुनौतीहरू पार गर्दै समृद्धि हासिल गरेका छन्। यद्यपि, हरेक देशको सन्दर्भ फरक हुने भएकाले सीधा तुलना गर्न गाह्रो छ, तर हामी निश्चित रूपमा यस्ता उदाहरणहरू पाउन सक्छौं जहाँ दूरदर्शी नेतृत्वले ठूलो उथलपुथल पछि राष्ट्रको पुनर्निर्माण र विकासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।

यहाँ केही देशका उदाहरणहरू छन् जसले व्यापक विनाशको अनुभव गरे र पछि अत्यधिक विकसित राष्ट्रहरूको रूपमा उदाए, उनीहरूका केही प्रमुख नेताहरूसहित: 

जर्मनी

विनाशको इतिहास : दोस्रो विश्वयुद्धपछि जर्मनी पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको थियो। यसका सहरहरू भग्नावशेषमा परिणत भएका थिए, यसको पूर्वाधार नष्ट भएको थियो, र यसको अर्थतन्त्र धराशायी भएको थियो। देशलाई पूर्वी र पश्चिमी जर्मनीमा विभाजन गरिएको थियो, जसले यसको जटिल चुनौतीहरूलाई थपेको थियो।

दूरदर्शी नेतृत्व र विकास : कोनराड एडेनौर (Konrad Adenauer) : पश्चिमी जर्मनीको पहिलो चान्सलर (सन् १९४९-१९६३) को रूपमा, एडेनौरलाई जर्मनीको "विर्टशाफ्ट्सवुन्डर" (आर्थिक चमत्कार) मा एक प्रमुख व्यक्तित्वको रूपमा व्यापक रूपमा मानिन्छ। उनका नीतिहरू सामाजिक बजार अर्थतन्त्रमा केन्द्रित थिए, जर्मनीलाई पश्चिमी युरोपमा एकीकृत गर्दै, र स्थिर लोकतान्त्रिक संस्थाहरू स्थापना गर्दै।

लुडविग एर्हार्ड (Ludwig Erhard): एडेनौरको अधीनमा अर्थमन्त्री र पछि चान्सलरको रूपमा, एर्हार्ड सामाजिक बजार अर्थतन्त्रका वास्तुकार थिए, जसले स्वतन्त्र-बजार पुँजीवादलाई सामाजिक कल्याणकारी नीतिहरूसँग जोडेर द्रुत आर्थिक वृद्धि र पूर्ण रोजगारीको नेतृत्व गर्यो।

परिणाम: पश्चिमी जर्मनीले आफ्नो अर्थतन्त्र र पूर्वाधारलाई द्रुत गतिमा पुनर्निर्माण गर्यो, एक प्रमुख औद्योगिक शक्ति बन्यो। सन् १९९० मा एकीकरणपछि, जर्मनीले विश्वको सबैभन्दा बलियो अर्थतन्त्रहरू मध्ये एक र युरोपको अग्रणी राष्ट्रको रूपमा आफ्नो मार्ग जारी राख्यो।

जापान

विनाशको इतिहास: जापानले पनि दोस्रो विश्वयुद्धको क्रममा हिरोसिमा र नागासाकीमा भएको आणविक बमबारी, र यसका प्रमुख सहरहरूको व्यापक विनाश सहित विनाशकारी क्षति बेहोर्यो। यसको अर्थतन्त्र भग्नावशेषमा थियो, र यो सहयोगी राष्ट्रहरूको कब्जामा थियो।

दूरदर्शी नेतृत्व र विकास : शिगेरु योशिदा (Shigeru Yoshida) : कब्जाको समयमा र त्यसपछिका प्रधानमन्त्री, योशिदाको "योशिदा सिद्धान्त" आर्थिक पुनरुत्थान र विकासमा केन्द्रित थियो, सुरक्षाको लागि संयुक्त राज्य अमेरिकामा निर्भर रहँदै, र उद्योगमा भारी लगानी गर्न पुनःशस्त्रीकरणबाट बच्न।

केइजो ओबुची (Keizo Obuchi ): जापानको युद्धपछिको धेरै चमत्कार पहिले नै भए पनि, ओबुची (प्रधानमन्त्री १९९८-२०००) जस्ता नेताहरूले आर्थिक चुनौतीहरूलाई नेभिगेट गर्न र जापानको प्राविधिक र आर्थिक शक्तिको स्थितिलाई कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेले। धेरै व्यवसायी नेताहरू र नोकरशाहहरूले पनि औद्योगिक नीति निर्देशनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए।
परिणाम: जापानले एक आश्चर्यजनक आर्थिक पुनरुत्थान र द्रुत औद्योगीकरणको अनुभव गर्यो, प्रविधि, मोटर वाहन निर्माण, र नवाचारमा विश्वव्यापी नेता बन्यो।

दक्षिण कोरिया

विनाशको इतिहास: कोरियाली युद्ध ( १९५०-१९५३) ले कोरियाली प्रायद्वीपलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्यो, जसले उत्तर र दक्षिण कोरिया दुवैलाई ठूलो मानवीय र भौतिक क्षतिसहित भग्नावशेषमा छोड्यो। युद्धपछि दक्षिण कोरिया विश्वको सबैभन्दा गरिब देशहरू मध्ये एक थियो।

दूरदर्शी नेतृत्व र विकास : पार्क चुङ-ही (Park Chung-hee) : प्रायः आफ्नो अधिनायकवादी शासन (१९६१-१९७९) को कारण विवादास्पद व्यक्ति भए पनि, पार्क चुङ-हीलाई निर्यात-उन्मुख नीतिहरू, राज्य-नेतृत्वको आर्थिक योजना, र ठूला समूहहरू (चेबोलहरू) को प्रवर्द्धन मार्फत द्रुत औद्योगीकरण सुरु गर्ने श्रेय दिइन्छ। भारी उद्योगहरू र प्राविधिक प्रगतिमा उनको ध्यानले दक्षिण कोरियाको आर्थिक वृद्धिको लागि जग बसाल्यो।

किम दे-जुङ (Kim Dae-jung) : पछि, किम दे-जुङ (राष्ट्रपति १९९८-२००३) जस्ता नेताहरूले लोकतन्त्रलाई सुदृढ पार्न र आर्थिक संकटहरूलाई नेभिगेट गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले, जसले दक्षिण कोरियाले आफ्नो आर्थिक विकासलाई लोकतान्त्रिक प्रगतिको साथ कायम राख्न सक्छ भनी प्रमाणित गर्यो।

परिणाम: दक्षिण कोरिया सबैभन्दा गरिब देशहरू मध्ये एकबाट प्रविधि, मोटर वाहन, र सांस्कृतिक उद्योगहरूमा विश्वव्यापी उपस्थितिसहितको अत्यधिक विकसित राष्ट्रमा परिणत भयो।

सिंगापुर

प्राकृतिक स्रोत नभएको एउटा सानो टापु राष्ट्र, सिंगापुरले सन् १९६५ मा जातीय तनाव, आवास अभाव, र उच्च बेरोजगारी जस्ता महत्त्वपूर्ण चुनौतीहरूको बीचमा स्वतन्त्रता प्राप्त गर्यो।
मुख्य प्रगति र विकास : सिंगापुरले आफूलाई व्यापार, वित्त, नवाचार, र सहरी योजनाको लागि विश्वव्यापी प्रतिष्ठाको साथ एक अत्यधिक विकसित, उच्च-आय भएको अर्थतन्त्रमा रूपान्तरण गर्यो। यसको प्रतिव्यक्ति जीडीपी विश्वमा सबैभन्दा उच्च मध्ये एक छ।

चालक शक्तिहरू: बलियो सुशासन, शिक्षा र दक्ष श्रममा ध्यान, विदेशी लगानी आकर्षित गर्न रणनीतिक आर्थिक योजना, विश्व-स्तरीय पूर्वाधारको विकास (बन्दरगाह, एयरपोर्ट), र एक स्वच्छ, कुशल सार्वजनिक क्षेत्र।

परिणाम: उच्च जीवनस्तरसहितको स्थिर, समृद्ध, र प्राविधिक रूपमा उन्नत राष्ट्र।

संयुक्त अरब इमिरेट्स

यूएई सन् १९७१ मा इमिरेट्सहरूको सङ्कलनबाट बनेको थियो, मुख्यतया परम्परागत मोती डाइभिङ र माछा मार्ने अर्थतन्त्रसहितको मरुभूमि भूमिहरू थिए। तेलको खोजले यसको सम्भावनालाई रूपान्तरण गर्यो।

मुख्य प्रगति र विकास: यूएईले तेलभन्दा बाहिर आफ्नो अर्थतन्त्रलाई महत्त्वपूर्ण रूपमा विविधता दिएको छ, पर्यटन, घरजग्गा, वित्त, रसद, र प्रविधिमा ठूलो लगानी गर्दै। दुबई र अबु धाबी जस्ता सहरहरू विश्वव्यापी केन्द्र बनेका छन्।

चालक शक्तिहरू: पूर्वाधार विकासको लागि तेलको धनको रणनीतिक प्रयोग, पर्यटन र व्यवसाय प्रवर्द्धनमा दूरदर्शी नेतृत्व, अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूलाई आकर्षित गर्न स्वतन्त्र क्षेत्रहरूको निर्माण, र महत्वाकांक्षी मेगा-परियोजनाहरूमा ध्यान।

परिणाम : अत्याधुनिक पूर्वाधार र क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी वाणिज्यमा अग्रणी भूमिकाको साथ एक आधुनिक, उच्च-आय भएको अर्थतन्त्र।

आयरल्याण्ड

आफ्नो धेरैजसो इतिहासको लागि, आयरल्याण्ड एक कृषिप्रधान अर्थतन्त्र थियो, प्रायः गरिबी, आप्रवासन, र राजनीतिक द्वन्द्वसँग संघर्ष गर्दै। १९८० को दशकमा, यसलाई गरिब पश्चिमी युरोपेली राष्ट्रहरू मध्ये एक मानिन्थ्यो।

मुख्य प्रगति र विकास: आयरल्याण्डले १९९० को दशकको मध्यबाट "सेल्टिक टाइगर" भनिने तीव्र आर्थिक वृद्धिको अनुभव गर्यो, प्रविधि, औषधि, र वित्तीय सेवाहरूको लागि एक प्रमुख केन्द्र बन्यो।
चालक शक्तिहरू: रणनीतिक कर्पोरेट कर नीतिहरू (कम कर्पोरेसन कर), युरोपेली संघको सदस्यता (एकल बजारमा पहुँच प्रदान गर्दै), युवा, शिक्षित, अंग्रेजी बोल्ने कार्यबल, र बहुराष्ट्रिय निगमहरूबाट महत्त्वपूर्ण प्रत्यक्ष विदेशी लगानी (FDI)।

परिणाम : उच्च प्रतिव्यक्ति जीडीपी, बलियो निर्यात प्रदर्शन, र विश्वव्यापी प्रविधि क्षेत्रमा एक महत्त्वपूर्ण खेलाडीको साथ एक अत्यधिक विकसित अर्थतन्त्र।

एस्टोनिया

पृष्ठभूमि: एस्टोनियाले सन् १९९१ मा सोभियत संघबाट आफ्नो स्वतन्त्रता पुनः प्राप्त गर्यो। यसले केन्द्रीय योजनाबद्ध अर्थतन्त्रबाट बजार अर्थतन्त्रमा संक्रमण गर्ने र नयाँ लोकतान्त्रिक संस्थाहरू स्थापना गर्ने चुनौतीको सामना गर्यो।

मुख्य प्रगति र विकास: एस्टोनिया डिजिटल सुशासन र प्रविधिमा विश्वव्यापी नेता बनेको छ, प्रायः यसलाई "ई-एस्टोनिया" भनिन्छ। यसले सफलतापूर्वक अधिकांश सार्वजनिक सेवाहरूलाई डिजिटाइज गरेको छ र एक जीवन्त टेक स्टार्टअप दृश्यलाई बढावा दिएको छ।

चालक शक्तिहरू : सुरुदेखि नै डिजिटल रूपान्तरणप्रति बलियो प्रतिबद्धता, नवाचार र ई-सेवाहरू (ई-निवास, ई-स्वास्थ्य, ई-मतदान) लाई समर्थन गर्ने सक्रिय सरकारी नीतिहरू, र डिजिटल पूर्वाधारमा लगानी।

परिणाम: एक अत्यधिक डिजिटल रूपमा उन्नत, नवीन, र पारदर्शी समाज जसको प्रतिस्पर्धी, उच्च-प्रविधि अर्थतन्त्र छ।

रुवान्डा - पाउल कागामे (राष्ट्रपति)

१९९४ को नरसंहारले करिब ८००,००० मानिसहरू (धेरैजसो टुट्सी ) मार्यो, समाज र अर्थतन्त्र नष्ट (जीडीपी प्रति व्यक्ति $२०० भन्दा तल)। कागामेले आरपीएफको नेतृत्व गर्दै नरसंहार समाप्त गरे र २००० मा राष्ट्रपति बने। उनको दृष्टिकोणले मेलमिलाप, भ्रष्टाचार-विरोधी र भिजन २०२०/२०५० योजनाहरूमा केन्द्रित छ, प्रविधि, पर्यटन र पूर्वाधारमा। डाटा: वार्षिक जीडीपी वृद्धि २००० देखि औसत ७-८%; गरिबी २००१ को ५९% बाट २०१७ सम्म ३८%; जीवन प्रत्याशा १९९५ को ४८ बाट २०२० सम्म ६९। रुवान्डा अब अफ्रिकाको स्थिर, बढ्दो अर्थतन्त्र छ, जसलाई "अफ्रिकाको सिंगापुर" भनिन्छ। 

भियतनाम - न्गु येन भान लिन्ह (महासचिव) र पछिल्ला नेताहरू

भियतनाम युद्ध (१९५५-१९७५) ले लाखौं मृत्यु र पूर्वाधार विनाश निम्त्यायो, पछि आर्थिक अलगाव। १९८६ को डोई मोई (नवीकरण) सुधारहरूले न्गुयेन भान लिन्ह अन्तर्गत बजार-उन्मुख अर्थतन्त्रमा परिवर्तन गरे, निजी उद्यम र विदेशी व्यापारलाई प्रोत्साहन दियो। यसले निरन्तर वृद्धि र गरिबी न्यूनीकरण निम्त्यायो। डाटा: १९८६-२०२३ मा औसत वार्षिक जीडीपी वृद्धि ६.५%; गरिबी दर १९८० को दशकको ७०% भन्दा बढीबाट २०२० सम्म ५% भन्दा तल; प्रति व्यक्ति जीडीपी १९८५ को $२३० बाट २०२३ सम्म $४,००० माथि।

पोल्याण्ड - लेस्जेक बाल्सेरोविच (उपप्रधानमन्त्री र अर्थमन्त्री)

दशकौंको कम्युनिस्ट शासनपछि १९८९ मा आइरन कर्टेनको पतनपछि, पोल्याण्डले हाइपरइन्फ्लेसन (१९८९ मा ५००% माथि), अभाव र आर्थिक पतन सामना गर्यो। बाल्सेरोविचको १९९० को "शक थेरापी" सुधारहरूले राज्य सम्पत्ति निजीकरण, व्यापार उदारीकरण र मुद्रा स्थिरता गरे, २००४ मा ईयू एकीकरणको बाटो खोल्यो। डाटा: १९९०-२०२३ मा औसत वार्षिक जीडीपी वृद्धि ४.५%; प्रति व्यक्ति जीडीपी १९९० को $१,७३१ बाट २०२३ सम्म $१८,००० माथि; युरोपको वृद्धि च्याम्पियन बनेको, धेरै पश्चिमी अर्थतन्त्रहरूलाई पुनरुत्थान गतिमा उछिनेको। 

चीन - डेङ सियाओपिङ (सर्वोच्च नेता)

चीनले शताब्दीको अपमान (ओपियम युद्धहरू, असमान सन्धिहरू), दोस्रो विश्वयुद्धमा जापानी आक्रमण र चिनियाँ गृहयुद्ध (१९४५-१९४९) का कारण पूर्णरूपमा विनाश भएको थियो, जसले गरिबी र अलगाव निम्त्यायो। माओको मृत्युपछि, डेङ सियाओपिङले १९७८ मा "सुधार र खुलापन" नीति सुरु गरे, जसमा बजार सुधारहरू, विशेष आर्थिक क्षेत्रहरू र विदेशी लगानी समावेश थिए। यसले चीनको आर्थिक चमत्कार निम्त्यायो। डाटा: जीडीपी १९७८ को $१४९ बिलियनबाट २०२३ सम्म $१७.७ ट्रिलियन; गरिबी दर १९८१ को ८८% बाट २०१५ सम्म १% भन्दा तल; विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ। 

भारत - जवाहरलाल नेहरू (प्रधानमन्त्री) र मनमोहन सिंह (प्रधानमन्त्री)

ब्रिटिश औपनिवेशिक शासनले भारतको अर्थतन्त्रलाई विनाश गरेको थियो, जसमा भोकमरी, गरिबी र शोषण समावेश थिए। १९४७ को स्वतन्त्रतासँगै विभाजन हिंसा (लाखौं मृत्यु) पछि, नेहरूले मिश्रित अर्थतन्त्र र पञ्चवर्षीय योजनाहरू लागू गरे। १९९१ को आर्थिक उदारीकरण (सिंह अर्थमन्त्रीको रूपमा) ले बजार सुधारहरू निम्त्यायो, जसले तीव्र वृद्धि ल्यायो। डाटा: १९५०-१९६४ मा औसत जीडीपी वृद्धि ४% ; सिंहको समयमा औसत ८.१% ; जीडीपी २०१५ को $२.१ ट्रिलियनबाट २०२५ सम्म $४.३ ट्रिलियन ; २०२५ मा विश्वको चौथो ठूलो अर्थतन्त्र ।

(लेखक शिक्षाविद् एवम् वीरगञ्जस्थित ज्ञानदा एकेडेमीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन् ।)