एआइको सहयोगबाट तयार पारिएको सांकेतिक तस्बिर ।
नारायणी अस्पतालको आकस्मिक कक्ष (इमर्जेन्सी) मा दिनरात बिरामीको सेवामा खटिने चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीमाथि भएको सांघातिक हमला केवल एउटा अस्पतालको घटना मात्र होइन, यो सम्पूर्ण स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि गम्भीर चिन्ताको विषय हो। जीवन बचाउने उद्देश्यले निरन्तर संघर्ष गरिरहेका स्वास्थ्यकर्मीमाथि हुने हिंसाले उपचार प्रणालीप्रतिको विश्वास कमजोर बनाउनुका साथै सेवामा खटिने कर्मचारीहरूको मनोबलसमेत गिराउँछ।
नेपालका अधिकांश सरकारी अस्पतालहरू सीमित स्रोत–साधन, जनशक्तिको अभाव, न्यून पारिश्रमिक र पुराना भौतिक संरचनाबीच सञ्चालन भइरहेका छन्। यस्ता कठिन परिस्थितिका बाबजुद पनि चिकित्सक, नर्स तथा अन्य स्वास्थ्यकर्मीहरूले आफ्नो ज्ञान, सीप र अथक मेहनतमार्फत बिरामीको ज्यान बचाउन निरन्तर प्रयास गरिरहेका हुन्छन्। नारायणी अस्पतालले पनि हरेक दिन हजारौँ बिरामीलाई स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्दै आएको छ, जहाँ धेरै बिरामी उपचारपछि निको भएर घर फर्किन्छन्।
विशेषगरी आकस्मिक कक्षमा आउने बिरामीहरूको अवस्था अत्यन्त जटिल हुन्छ। जीवन र मृत्युको दोसाँधमा रहेका बिरामीलाई तत्काल उपचार गर्नु स्वास्थ्यकर्मीका लागि ठूलो चुनौती हो। सीमित उपकरण, सीमित जनशक्ति र अत्यधिक बिरामीको चापका बीच पनि उनीहरू हरेक दिन धेरैको जीवन बचाउने प्रयासमा जुटिरहेका हुन्छन्।
तर एउटा यथार्थ स्वीकार्नैपर्छ—स्वास्थ्यकर्मी पनि मानव हुन्, भगवान होइनन्। चिकित्सा विज्ञानले धेरै रोगको उपचार सम्भव बनाएको भए पनि सबै बिरामीलाई बचाउन सक्ने ग्यारेन्टी कुनै पनि चिकित्सक वा अस्पतालले दिन सक्दैन। उपचारका क्रममा हुने प्रत्येक मृत्यु स्वास्थ्यकर्मीको लापरबाहीकै परिणाम हुन्छ भन्ने निष्कर्षमा पुग्नु न्यायोचित हुँदैन। कतिपय रोगको प्रकृति नै अत्यन्त जटिल हुन्छ, र विश्वका अत्याधुनिक अस्पतालहरूमा समेत बिरामीको मृत्यु हुने तथ्य सर्वविदित छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) लगायत विभिन्न स्वास्थ्य अध्ययनहरूले हृदयघात (हार्ट अट्याक) जस्ता गम्भीर अवस्थाहरूमा अस्पताल पुग्नुअघि नै उल्लेखनीय सङ्ख्यामा बिरामीको मृत्यु हुने देखाएका छन्। अस्पतालमा समयमै उपचार पाए पनि बिरामीको उमेर, अन्य दीर्घरोग, जीवनशैली तथा स्वास्थ्य अवस्थाका कारण मृत्युको जोखिम रहिरहन्छ।
हालै नारायणी अस्पतालमा ५५ वर्षीय एक पुरुष हृदयघातको गम्भीर अवस्थामा इमर्जेन्सीमा पुगेका थिए। चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीहरूले तत्काल ईसीजी (ECG) लगायत आवश्यक परीक्षण गरी उपचार सुरु गरेका थिए। यद्यपि, सबै प्रयासका बाबजुद बिरामीको ज्यान जोगाउन सम्भव भएन। यस्तो अवस्थामा बिरामीका आफन्तलाई जति पीडा हुन्छ, आफ्नो सम्पूर्ण प्रयास असफल हुँदा स्वास्थ्यकर्मी पनि त्यत्तिकै भावनात्मक रूपमा मर्माहत हुन्छन्।
यद्यपि दुःखद घटनापछि स्वास्थ्यकर्मीमाथि आक्रमण हुनु कुनै पनि दृष्टिले स्वीकार्य हुन सक्दैन। यदि उपचारमा लापरबाही भएको आशंका छ भने त्यसको निष्पक्ष छानबिन हुनुपर्छ, दोषी प्रमाणित भए कानुनी कारबाही पनि हुनुपर्छ। तर छानबिनको प्रक्रिया अगाडि बढ्नुअघि नै चिकित्सक उपचारमा संलग्न डाक्टर प्रमोद रामलाई अराजक व्यक्तिहरूले हेल्मेट र ढुङ्गाले टाउको तथा जिउमा प्रहार गरी मरणासन्न अवस्थामा पुर्याए। हाल उनको उपचार नारायण अस्पतालको आइसीयुमा हुँदैछ। स्वास्थ्यकर्मीमाथि हिंसा, तोडफोड वा धम्कीको बाटो रोज्नु न कानुनी हो, न नै सभ्य समाजका लागि उचित।
स्वास्थ्य सेवा विश्वास, सहकार्य र संवेदनशीलतामा आधारित सेवा हो। बिरामी, उनका आफन्त, स्वास्थ्यकर्मी र राज्य—सबैले आ–आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गरे मात्र गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा सम्भव हुन्छ। त्यसैले स्वास्थ्य संस्थाको सुरक्षा, स्वास्थ्यकर्मीको सम्मान र बिरामीको अधिकारबीच सन्तुलन कायम गर्नु आजको आवश्यकता हो।
स्वास्थ्यकर्मीको सम्मान गर्नु भनेको केवल एउटा पेशाको सम्मान गर्नु होइन, मानव जीवन बचाउने सम्पूर्ण प्रणालीको सम्मान गर्नु हो। हिंसा होइन, संवाद, सत्यतथ्यमा आधारित छानबिन र कानुनी प्रक्रियाबाट मात्र यस्ता घटनाको दीर्घकालीन समाधान सम्भव छ।
यात्रा डेली
