एआइको सहयोगबाट तयार पारिएको सांकेतिक तस्बिर ।
पर्सा भारतसँग जोडिने खुला सीमा भएको जिल्ला हो । यो काठमाडौं जाने राजमार्गको ढोका पनि हो र यो हो लागू औषध तस्करीको प्रमुख “ट्रान्जिट प्वाइन्ट“ पनि ।पर्सा भारतसँग जोडिने खुला सीमा भएको जिल्ला हो । यो काठमाडौं जाने राजमार्गको ढोका पनि हो र यो हो लागू औषध तस्करीको प्रमुख “ट्रान्जिट ।
वीरगंजको रात कहिल्यै पूरै अँध्यारो हुँदैन । ट्रकका हेडलाइटले राजमार्ग उज्यालो पार्दै गर्दा ठेलागाडामा आँप बेच्नेहरू अझै सडक किनारमा उभिएका हुन्छन् र यात्रुवाहक बसहरू काठमाडौंतिर हुइँकिन तयार बसेका हुन्छन् । यही चहलपहलको आवरणभित्र, प्रहरीका फाइलहरूले अर्कै कथा भन्छन् । कालो प्लास्टिकमा बेरिएको ब्राउन सुगर, गाडीको छानामाथि राखिएको सुट्केश, र अगरबत्तीको बासनामुनि लुकाइएको लाखौं क्याप्सुलको कथा ।
पर्सा भारतसँग जोडिने खुला सीमा भएको जिल्ला हो
यो काठमाडौं जाने राजमार्गको ढोका पनि हो र यो हो लागू औषध तस्करीको प्रमुख “ट्रान्जिट प्वाइन्ट“ पनि । जिल्ला प्रहरी कार्यालय, पर्साले सार्वजनिक गरेको दुई आर्थिक वर्षको विवरण र हालैका पाँचवटा फौजदारी प्रतिवेदनलाई नजिकबाट हेर्दा संख्याहरूभन्दा बाहिर एउटा मानवीय, अशान्त र निरन्तर परिवर्तनशील कथा उदाङ्गो हुन्छ । एउटा यस्तो कारोबारको कथा जसले आफ्नो अनुहार बदल्दै तर आफ्नो अस्तित्व नछोडी, पर्साको सडकहरूमा बाँचिरहेको छ ।
यो प्रतिवेदन दुई तहमा बाँडिएको छः पहिलो भाग तथ्याङ्कको गहिरो विश्लेषण हो, र दोस्रो भाग ती संख्याहरूभित्र लुकेका पाँचवटा वास्तविक घटनाको कथा । मानिस, समय, ठाउँ र त्यो एक क्षणको निर्णय जसले कसैको जीवन जेलको आगननसम्म पुर्यायो ।
कहिलेकाहीँ तथ्याङ्कहरू बोल्दैनन् तर तिनले गहिरो कथा भने सुनाइरहेका हुन्छन् । आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ र २०८२/०८३ बीचको लागूऔषध नियन्त्रण सम्बन्धी तथ्याङ्क हेर्दा पनि यस्तै मौन कथा प्रकट हुन्छ । सतहमा हेर्दा दर्ता भएका मुद्दा ११६ बाट १०८ मा झरेका छन् । अर्थात् आठवटा मुद्दा कम दर्ता भएका छन् । कुल पक्राउ संख्या पनि १५३ बाट १४७ मा झरेको छ । यसले लागूऔषधसम्बन्धी अपराधमा केही कमी आएको संकेत दिन्छ ।
तर संख्याको अर्को पाटो अझ रोचक छ । स्वदेशी पुरुष पक्राउ संख्या १०० बाट ११६ पुगेको छ । अर्थात् विदेशी र महिला संलग्नता घट्दै जाँदा अपराधको केन्द्र स्वदेशी पुरुषतर्फ बढी केन्द्रित भएको देखिन्छ । स्वदेशी महिला पक्राउ संख्या ६ बाट शून्यमा झर्नु र विदेशी पुरुष तथा महिला दुवैको संख्या घट्नुले अपराधको स्वरूपमा आएको परिवर्तनलाई संकेत गर्छ ।
बरामद गरिएका लागूऔषधका परिमाणहरूले अझ स्पष्ट कथा भन्छन् । गाँजा १,५६१ केजी ३९० ग्रामबाट १,१२४ केजी ६७६ ग्राममा झरेको छ । चरेश ६२५ केजीभन्दा बढीबाट २६३ केजीमा सीमित भएको छ, जुन ६२ प्रतिशतभन्दा बढीको गिरावट हो । हेरोइन पनि झन्डै आधाले घटेको छ भने अफिम पूर्ण रूपमा शून्यमा पुगेको छ । यी तथ्याङ्कले परम्परागत लागूऔषधको ओसारपसार र कारोबारमा नियन्त्रण प्रभावकारी भएको सन्देश दिन्छन् ।
तर कथा यतिमै समाप्त हुँदैन । फेनारगन, डाईजेपाम र नुर्फिनजस्ता इन्जेक्सनजन्य औषधिको बरामद संख्यामा ठूलो गिरावट आएको छ । हजारौँको संख्याबाट सयौँमा सीमित भएका यी आँकडाले बजारमा यस्ता पदार्थको उपलब्धता घटेको वा नियन्त्रण बलियो भएको संकेत गर्न सक्छन् । कोरेक्स त झण्डै शून्यमा पुगेको छ ।
यद्यपि अर्को पक्षले चिन्ता जगाउँछ । नाट्राभेट ट्याब्लेट ४४३ बाट ११,०८४ पुगेको छ । यो २५ गुणाभन्दा बढीको वृद्धि हो । त्यसैगरी विभिन्न प्रकारका क्याप्सुलहरूको बरामद संख्या २ लाख ६९ हजारबाट बढेर ३ लाख ४८ हजार नाघेको छ । यसले लागूऔषध प्रयोगको प्रवृत्ति परम्परागत पदार्थबाट औषधिजन्य तथा ट्याब्लेट–क्याप्सुलतर्फ सर्दै गएको संकेत गर्न सक्छ । अपराधको स्वरूप बदलिएको छ; समस्या हराएको होइन, केवल नयाँ रूप धारण गरेको छ ।
तथ्याङ्कको अन्तिम पङ्क्तिमा रहेको संख्या १८५ बाट २०० पुग्नु पनि सामान्य वृद्धि मात्र होइन, निरन्तर चुनौतीको प्रतीक हो । लागूऔषध नियन्त्रणको क्षेत्रमा केही सफलता प्राप्त भए तापनि नयाँ प्रकारका पदार्थ र नयाँ प्रवृत्तिले चुनौती थपिरहेको देखिन्छ ।
यसरी हेर्दा यी दुई आर्थिक वर्षका तथ्याङ्क केवल संख्या होइनन्। तिनले नियन्त्रणका सफल प्रयास, बदलिँदो अपराध प्रवृत्ति, घट्दै गएका केही जोखिम र बढ्दै गएका नयाँ खतराहरूको मौन कथा सुनाइरहेका छन् । संख्या मौन हुन्छन् तर तिनको भाषाले समाजको वर्तमान अवस्था र भविष्यका चुनौतीहरूलाई स्पष्ट रूपमा उजागर गरिरहेको हुन्छ । संख्याभित्रको यथार्थ यी संख्याहरू माथिबाट हेर्दा सामान्य प्रशासनिक तालिका मात्र देखिन्छन् । तर तिनलाई मुद्दा-दर-मुद्दा पढ्दा, यसले लागू औषध कारोबारको “व्यापार मोडेल“ बदलिँदै गएको प्रस्ट संकेत गर्छ ।
पहिलो संकेत : परम्परागत पदार्थको ओछ्यान खुम्चिँदैः गाँजा, चरेश, हेरोइन र अफिमजस्ता “क्लासिक“ लागू औषधको बरामद हरेक श्रेणीमा उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ । अफिम त पूर्णतः शून्यमा झरेको छ । यसको एउटा व्याख्या हुन सक्छ । प्रहरी कारबाही चुस्त भएर तस्करहरूले यी बाटो प्रयोग गर्न छोडेको, वा अर्को व्याख्या तिनको ठाउँ अर्कै पदार्थले लिइरहेको ।
दोस्रो संकेत : फार्मास्युटिकल औषधितर्फ ठूलो सर्ने क्रमः नाट्राभेट ट्याब्लेटको बरामद ४४३ बाट सिधै ११,०८४ पुगेको छ । करिब २५ गुणा वृद्धि । यो संयोग होइन । तल उल्लेखित घटनाहरूले देखाउँछन् कि ट्रामाडोल क्याप्सुल । जुन कानुनी रूपमा दुखाइ कम गर्ने औषधिको रूपमा बिक्री हुन्छ, तर दुरुपयोग हुँदा लागू औषधसरह खतरनाक बन्छ । एकल घटनामै हजारौं होइन, लाखौंको संख्यामा फेला परिरहेको छ । एउटा मात्र घटनामा १ लाख २० हजारभन्दा बढी क्याप्सुल फेला परेको तथ्यले यो प्रवृत्तिलाई पुष्टि गर्छ ।
तेस्रो संकेत : कोरेक्स सिरपको लगभग लोपः ३,७०६ बोतलबाट १ बोतलमा खस्किएको यो संख्याले या त यसको माग एकाएक हराएको संकेत गर्छ, या तस्करीको मार्ग वा भण्डारण शैली पूर्णतः बदलिएको संकेत गर्छ । किनभने तरल पदार्थ ओसार्न गाह्रो र पत्ता लगाउन सजिलो हुन्छ, जबकि क्याप्सुल सजिलै लुकाउन र ओसार्न मिल्छ ।
यसको सोझो अर्थ होः तस्करहरूले “जोखिम व्यवस्थापन“ गर्दै छन् । तरल र गन्ध चुहिने पदार्थभन्दा, सुख्खा, हल्का र सजिलै बोरा–कार्टुन–सुट्केशमा लुकाउन मिल्ने क्याप्सुलतिर उनीहरूको रुझान बढ्दो छ ।
तस्करसँग जुध्ने अथक हातहरू
यी संख्याहरूको अर्को पाटो पनि छ, जुन प्रायः तथ्याङ्कको तालिकाभित्र हराइदिन्छ । हरेक बरामद, हरेक पक्राउ र हरेक जफतको पछाडि घण्टौंको गस्ती, महिनौंको गोप्य सूचना सङ्कलन र कहिलेकाहीँ रातभर नसुतेर गरिएको निगरानी लुकेको हुन्छ । यी पाँचवटा घटना कुनै संयोगले भेटिएका थिएनन् । तिनको पछाडि प्रहरी र सम्बन्धित निकायको योजनाबद्ध र निरन्तर मेहनत थियो ।
बसपार्कबाट सुट्केशमा लागू औषध ओसारिने गोप्य सूचना पाएपछि, स्थानीय जनप्रतिनिधि र भद्रभलादमीहरूलाई साक्षी राखेर योजनाबद्ध रूपमा प्रतिमा चोकमा जाँच चौकी थापेका थिए । ताकि प्रमाण कानुनी रूपमा बलियो होस् र दोषीहरू पन्छिन नपाऊन् । रंगपुर, पर्साका प्र.स.नि. राम निवास साहको टोलीले पनि दैनिक गस्तीलाई मात्र भरपर्दो नठानी संदिग्ध सवारी चिन्ने र रोक्ने सक्रियता देखाएकै कारण १०३ किलोभन्दा बढी गाँजा सडकमै पक्राउ पर्न सक्यो । घण्टाघर, पर्साका प्र.स.नि. महेन्द्र कुमार चौधरीको टोलीले साइकलमा आँप बेच्ने व्यक्तिमाथि लामो समयदेखि निगरानी राखेरै साइकलको भित्री टोकरीसम्म पुगेको देखिन्छ ।
जुन सामान्य गस्तीले सजिलै बेवास्ता गर्न सक्ने दृश्य थियो । सबैभन्दा ठूलो सफलता भने अन्तरएजेन्सी समन्वयबाट आयोः राजस्व अनुसन्धान कार्यालय, पथलैयाले प्रहरीसँग मिलेर मालवाहक ट्रकहरूको राजस्व अभिलेख र वास्तविक लोडबीचको भिन्नता पत्ता लगाई, चालकसहित ट्रक रोक्ने र पटक-पटकको जाँचबाट कार्टुनभित्र लुकाइएको १ लाख २० हजारभन्दा बढी क्याप्सुल फेला पार्ने काम गरे । जुन कुनै एकल गस्तीले भ्याउने काम थिएन, बरु राजस्व र प्रहरी दुवै निकायको दीर्घकालीन सतर्कता र आपसी सूचना आदानप्रदानको प्रतिफल थियो ।
यी उदाहरणले देखाउँछन्, गोप्य सूचना जुटाउने धैर्य, रातभर गस्ती गर्ने साहस, अनुसन्धान निकायहरूबीचको समन्वय, र प्रमाण संकलनमा देखाइएको सतर्कता नभएको भए, यी पाँचवटै घटना सायद कहिल्यै सार्वजनिक नै हुँदैनथे । तस्करहरूले जति नयाँ–नयाँ तरिका अपनाए पनि अगरबत्तीमुनि लुकाउने होस् वा आँपको टोकरीभित्र । प्रहरी र सम्बद्ध निकायको लगातार खोजी र सूचना सञ्जालले तिनलाई एक न एक दिन समाइरहेको यी घटनाले पुष्टि गर्छन् ।
रंगपुर टाडीको त्यो अँध्यारो साँझ
मिति २०८२ साल भदौ १५ गते, घडीको सुई दिउँसोको ३ बज्न लागेको थियो । पर्साको पर्तवा सुगौली गाउँपालिका २ को रंगपुर टाडी टोलमा गस्ती खटिएका प्रहरी जवानहरूका लागि यो अर्को सामान्य दिन थियो । सडक किनारमा उभिएर आउने–जाने गाडी नियाल्दै । तर त्यही बेला बि एबि २३९८“ नम्बर प्लेट भएको सेतो मारुती सुजुकी गाडी रंगपुरटाडीतर्फ आउँदै गरेको देखियो । केही असामान्य गति, वा कदाचित कुनै गोप्य संकेतका आधारमा प्रहरीले गाडी रोक्ने निर्णय गरे ।
प्र.स.नि. राम निवास साहको नेतृत्वमा खटिएको टोलीले त्यस साँझ घण्टौंसम्म राजमार्गमा नजर राखेको थियो । सयौं सामान्य गाडी छाडेर, बल्ल एउटा असामान्य गतिविधि देखिएको गाडीमाथि शंका गरी रोक्ने निर्णय लिइयो गाडी रोकियो र ढोका खोलियो । र त्यसपछि जे देखियो, त्यसले सामान्य गस्तीलाई ठूलो कारबाहीमा बदलिदियो । गाडीभित्र १० वटा बोरा, र ती बोरामा प्लास्टिकबाहेक १०३ किलो ३२५ ग्राम गाँजाजस्तो देखिने पदार्थ । यति धेरै परिमाणको गाँजा एउटै सानो गाडीमा बोक्न सकिन्छ भन्ने कुरा आफैंमा तस्करहरूको आँट र यो व्यापारको मुनाफाको संकेत हो ।
गाडीमा सवार दुई युवक मकवानपुर भीमफेदीका भीम स्वाङतान (३२) र कुमार स्वाङतान (३०) बर्षका पक्राउ परे । दुवैले सायद कल्पना पनि नगरेको हुनुपर्छ कि केही महिनापछि, २०८२ साल फागुन १७ गते, पर्सा जिल्ला अदालतले उनीहरूलाई पुर्पक्षको लागि कारागार चलान गर्ने आदेश दिनेछ । एउटा साँझको निर्णयले महिनौं, सायौं वर्षको स्वतन्त्रता गुमाउन पुग्यो ।
बसको छानामाथि लुकेको ३३ हजार क्याप्सुलको रहस्य
कहिलेकाहीँ सबैभन्दा ठूला अपराध सबैभन्दा साधारण देखिने ठाउँमा लुकेका हुन्छन् । जस्तै, यात्रुले भरिएको बसको छानामाथि । गोप्य सूचना यस्तो थियोः वीरगंज बसपार्कबाट काठमाडौंतर्फ जाने “बागमती प्रदेश–०८ ००१ज ०११७“ नम्बरको गाडीमा दुई व्यक्तिले प्रतिबन्धित लागू औषध ओसारपसार गरिरहेका छन् । मिति २०८२ साल भदौ २३ गते साँझ ६ बजे, वीरगंज महानगरपालिका वडा नं. १५ को श्रीपुर स्थित प्रतिमा चौकमा, जहाँ यात्रुहरूले टिकट काट्छन् । ठीक त्यहीँ, प्रहरी टोलीले स्थानीय जनप्रतिनिधि र भद्रभलादमीहरूको रोहवरमा गाडी रोक्यो ।
स्रोतमार्फत सूचना प्रमाणित गर्दै, ठ्याक्कै कुन गाडी, कुन समय र कुन बाटोबाट खेप जाने भन्ने कुरा टुंग्याएका थिए, र प्रमाण मजबुत बनाउन स्थानीय जनप्रतिनिधि तथा भद्रभलादमीहरूलाई साक्षी राखेरै जाँच चौकी थापेका थिए । छानामाथि दुईवटा सुट्केश थिए । एउटा रातो, एउटा गुलाबी रंगको । “यो कसको हो?“ भन्ने प्रश्नमा गाडीमा सवार दुई युवकले धादिङ बेनीघाट रोराङका १९ वर्षीय रामहरी मगर र धादिङ सिदलेखका १९ वर्षीय राजकुमार मगरातीले आफ्नो भएको स्विकारे । सुट्केश खोलिँदा भित्रको दृश्यले प्रहरी टोलीलाई पनि छक्क पर्यो होला । हरियो रंगका “ट्रामाडोल ५०“ क्याप्सुलले सुट्केशका दुवै कुना भरिएका थिए । रातो सुट्केशमा ३३,२३० पिस, गुलाबी सुट्केशमा २७,३०० पिस, र थप अर्को खेपमा ६०,५३० पिस, जोड्दा हजारौं होइन, लाखौंको हाराहारीमा पुग्ने संख्या ।
यो घटनाले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा देखाउँछ, उमेर मात्र १९ वर्ष भएका दुई किशोर, जो अझै आफ्नो जीवनको बाटो टेक्न सुरु गरेका थिए, यस्तो ठूलो जालोमा प्रयोग भइरहेका थिए । पछि यही सिलसिलामा युवराज पटेल र अफजल पटेल गरि थप दुई जना पनि पक्राउ परेको उल्लेख भेटिन्छ, जसले यो नेटवर्क एक–दुई जनामा सीमित नभई ठूलो श्रृंखलाको हिस्सा भएको संकेत गर्छ ।
राति दौडिने ट्रकहरू र अगरबत्तीमुनिको रहस्य
राति ट्रकहरू सबैभन्दा बढी दौडिन्छन् । किनभने राति नै जाँच कम हुन्छ, राजमार्ग खाली हुन्छ, र गन्तव्यमा समयमै पुग्न सकिन्छ । तर यही “सुरक्षित“ समयलाई नै अख्तियार अनुसन्धान कार्यालयले आफ्नो लक्ष्य बनायो ।
मिति २०८३ साल असार १ गते राति ११ः५६ बजे करिब मध्यरातको समय वीरगंज महानगरपालिका वडा नं. १४ गण्डक क्षेत्रको सडक खण्डबाट दुईवटा मालवाहक ट्रक (“ना ६ ख ५५०१“ र “बा.प्र. ०३–००१ ख ३३४६“) वीरगंजबाट काठमाडौंतर्फ लाग्दै थिए । सामान्य नजरमा यी ट्रक बिलबिजक (बिल–भाउचर) भन्दा बढी मात्रामा औषधी तथा खुद्रा सामान बोकेका ट्रक मात्र थिए । तर राजस्व अनुसन्धान कार्यालय पथलैयाका लागि यी ट्रक राजस्व छली गरी सामान ओसार्दै गरेको संदिग्ध गतिविधि थियो ।
राजस्व अनुसन्धान कार्यालय, पथलैयाका अधिकारीहरूले लामो समयदेखि यस मार्गबाट हुने राजस्व चुहावटको ढाँचा अध्ययन गर्दै थिए । कागजी अभिलेख र ट्रकको वास्तविक भारबीचको भिन्नता पत्ता लगाउनका लागि उनीहरूले धैर्यसाथ खोजबिन जारी राखेका थिए । ट्रक चालकसहित नियन्त्रणमा लिइयो । छानबिन अगाडि बढ्यो र केही दिनपछि असार ८ गते दोस्रो चरणको थप गहिरो र सूक्ष्म जाँचमा साँच्चिकै अनौठो कुरा भेटियो । ट्रकभित्रका ४ वटा कार्टुनमा माथिपट्टि अगरबत्ती राखी तल लुकाइएको अवस्थामा १ लाख २० हजार ६२० पिस ट्रामाडोल क्याप्सुल । अगरबत्तीको सुगन्धले पनि छोप्न नसकेको यो ठूलो खेपसँगै मकवानपुर नगरपालिकाका २८ वर्षीय ट्रक चालक शुशिल घले ब्लोन पक्राउ परे ।
यो एउटै घटनाले यस वर्षको सम्पूर्ण नाट्राभेट/क्याप्सुल श्रेणीको बरामद संख्यालाई नाटकीय रूपमा माथि उचाल्न पुगेको हो । तथ्याङ्कमा देखिएको त्यो “२५ गुणा वृद्धि“ को धेरैजसो हिस्सा वास्तवमा यही एउटा राति समातिएको ट्रकको कथा हो ।
आँप बेच्ने साइकल र त्यसमुनिको सत्य
अन्तिम कथा सबैभन्दा मार्मिक र मानवीय छ । किनभने यसमा न ठूलो ट्रक छ, न आलिशान गाडी, बरु एउटा सामान्य साइकल र त्यसमा बेचिने आँप मात्र छ । मिति २०८३ साल असार १६ गते साँझ ६ बजेतिर, वीरगंज महानगरपालिका वडा नं. ९ को भुतबंगला नजिकैको सडक किनारमा एक व्यक्ति साइकलमा आँप बोकेर बेच्दै थिए । वीरगंजको गर्मी साँझमा यस्तो दृश्य नौलो थिएन । तर गोप्य सूचनाले भन्योः यो साइकल–आँप बेच्ने पेशा वास्तवमा एउटा भेष मात्र हो; भित्र लुकेको छ अवैध ब्राउन सुगर ।
घण्टाघर, पर्साका प्र.स.नि. महेन्द्र कुमार चौधरीको टोलीले सूचना प्राप्त हुनासाथ ढिलाइ नगरी तत्काल परिचालन भई मौकामा पुग्यो । किनभने साइकलमा सामान बेच्ने व्यक्ति सहजै भागिहाल्न सक्ने जोखिम थियो । साइकल रोकियो सोधपुछ गरियो र त्यसपछि सतर्कतापूर्वक खानतलासी सुरु भयो । साइकलको पछाडिको चक्का नजिक झुण्डिएको प्लास्टिकको बोरा, त्यसभित्र कालो प्लास्टिकले बेरिएको, र त्यो सेतो प्लास्टिकभित्र टाँसिएको गिलो अवस्थाको ब्राउन सुगर जस्तो पदार्थ । तौल जम्मा करिब २७ ग्राम २९० मिलीग्राम, अर्थात् आफैंमा ठूलो परिमाण नभए पनि यसको सडक मूल्य र प्रभाव सानो थिएन ।
बिहार, भारतका ३० वर्षीय गुडु आलम । जो वीरगंज–८ मा डेरा गरी बस्दै आँप बेचेर जीविका चलाएको जस्तो देखिन्थे । जो पक्राउ परे । उनको खल्तीबाट नगद रु. १,७०० र आइ एम इ नम्बरसहितको एउटा स्मार्टफोन पनि जफत गरियो । यो कथाले प्रश्न उठाउँछ कि के उनी यस नेटवर्कको सानो कडी मात्र थिए कि यो उनको आफ्नै जीविकोपार्जनको बाध्यता थियो? प्रतिवेदनले यसको जवाफ दिँदैन, तर यही अनुत्तरित प्रश्नले नै लागू औषध कारोबारको सबैभन्दा दुखद पाटो उजागर गर्छ । यसको पेटीमा प्रायः सबैभन्दा कमजोर, सबैभन्दा जोखिममा परेका मानिसहरू नै समातिन्छन्, जबकि ठूला सञ्जाल सञ्चालकहरू छायाँमै रहिरहन्छन् ।
भाग ३ः पर्दा पछाडिको प्रश्न
यी पाँचवटा घटना एक–अर्कासँग नजिकबाट जोडिएका छन् । सबै वीरगंज–पर्सा क्षेत्रमा, सबै २०८२–०८३ को केही महिनाभित्र, र अधिकांशमा ट्रामाडोल क्याप्सुलको संलग्नता । यसले एउटा स्पष्ट संकेत दिन्छः पर्सा हुँदै बग्ने लागू औषध प्रवाहको मुख्य धार अब गाँजा–हेरोइनभन्दा फार्मास्युटिकल क्याप्सुलतर्फ मोडिइसकेको छ । यसको पछाडि धेरै कारण हुन सक्छन्
कानुनी छिद्रः ट्रामाडोल एउटा वैध औषधि हो । जुन अस्पताल र फार्मेसीमा प्रेस्क्रिप्शनमा बिक्री हुन्छ । यसैले यसलाई ठूलो परिमाणमा ओसार्दा पनि सुरुमा “औषधि व्यापार“ को रूपमा देखिन सक्छ । जबसम्म भौतिक जाँच हुदैन् ।कम लागत, बढी नाफाः गाँजा वा हेरोइन उत्पादन र ओसारपसार जटिल र महँगो हुन्छ । तुलनामा ठूलो परिमाणमा फार्मास्युटिकल क्याप्सुल उत्पादन/खरिद गर्न सजिलो हुन्छ ।
युवा पुस्तामा बढ्दो दुरुपयोगः प्रहरी प्रतिवेदनहरूमा पक्राउ परेकाहरूको उमेर १९ देखि ३२ वर्षसम्म रहेको देखिन्छ । प्रायः सबै कामको उमेर समूहका युवा, जसले यो कारोबार युवा जनशक्तिलाई कसरी आफ्नो सञ्जालमा तानिरहेको छ भन्ने देखाउँछ ।
अर्कोतर्फ, तथ्याङ्कले मुद्दा संख्या र समग्र पक्राउ संख्या घटेको देखाए पनि, यसको अर्थ अपराध घट्यो भन्ने नभई हुन सक्छ । अपराधको “देखिने ढाँचा“ बदलिएको र प्रहरीले अझै नयाँ ढाँचा पूर्ण रूपमा नसमातेको पनि हुन सक्छ । एउटा मात्र ट्रकबाट सवा लाख क्याप्सुल फेला पर्नु भनेको हिमशैलको एउटा टुप्पो मात्र हुन सक्छ । बाँकी भाग अझै पानीमुनि लुकेको हुन सक्छ ।
सडकले बोकेको भार
रंगपुर टाडीको गाडी, प्रतिमा चोकको बस, गण्डकको ट्रक, र भुतबंगलाको साइकल । यी सबै फरक–फरक साधन हुन् तर एउटै यात्राका हिस्सा हुन् । हरेक घटनाको केन्द्रमा उही प्रश्न उभिन्छः यति धेरै मानिस, यति धेरै साधन, र यति धेरै परिमाणको लागू पदार्थ किन र कसका लागि ओसारिँदै छ?
पर्साको प्रहरी फाइलहरूले संख्या दिन्छन् तर ती संख्याहरूभित्र लुकेका छन् १९ वर्षका किशोरदेखि ३२ वर्षका वयस्कसम्मका जीवन । जो एउटा साँझको निर्णयले सधैंका लागि बदलिए । यो कथा केवल प्रहरी रिपोर्टको तथ्याङ्क होइन । यो एउटा सीमावर्ती जिल्लाको त्यो अदृश्य युद्धको कथा हो । जुन हरेक साँझ, हरेक सडक, हरेक ट्रक र हरेक साइकलमा चलिरहेको छ ।
यात्रा डेली
