वीरगञ्ज । शिक्षा सुधार र परीक्षा प्रणालीमा पारदर्शिताको माग गर्दै आमरण अनशनमा रहेका शिक्षाविद् तथा वातावरण अभियन्ता सोनम वाङचुकको आन्दोलनले अहिले भारतभर व्यापक समर्थन पाइरहेको छ । सुरुमा विद्यार्थी आन्दोलनका रूपमा रहेको उनको अभियान अहिले राजनीतिज्ञ, बलिउड कलाकार, लेखक, सामाजिक अभियन्ता, बुद्धिजीवी तथा डिजिटल कन्टेन्ट क्रिएटरसम्म फैलिएको छ ।

वाङचुकको स्वास्थ्य अवस्था कमजोर बन्दै गएपछि उनलाई दिल्लीको जन्तर–मन्तरबाट सफदरजंग अस्पताल लगिएको घटनापछि आन्दोलनले थप चर्चा पाएको हो । अस्पताल प्रशासनले उनको स्वास्थ्य अवस्था स्थिर रहेको जनाएको भए पनि लामो समयदेखि निराहार बसेकाले उनी शारीरिक रूपमा निकै कमजोर रहेको र निरन्तर चिकित्सकीय निगरानी आवश्यक रहेको बताएको छ । तर, प्रहरीमार्फत अस्पताल लगिएको घटनाले भने सरकारको भूमिकामाथि प्रश्न उठाउँदै देशव्यापी बहस सुरु भएको छ ।

बलिउडका चर्चित कलाकारहरूको खुला समर्थन

वाङचुकको आन्दोलनमा सबैभन्दा बढी ध्यान आकर्षित गर्ने पक्ष भने बलिउडका चर्चित कलाकारहरूको समर्थन बनेको छ । अभिनेता ऋतिक रोशनले सामाजिक सञ्जालमार्फत वाङचुकको अपिल साझा गर्दै लाखौँ विद्यार्थीको आवाज सुनिनुपर्ने बताएका छन् । उनले शिक्षा प्रणालीसँग जोडिएका गम्भीर प्रश्नहरूको समाधान संवादमार्फत खोजिनुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका छन् ।

अभिनेत्री सोनाक्षी सिन्हाले वाङचुकको बिग्रँदै गएको स्वास्थ्यप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै भिडियो सन्देश सार्वजनिक गरेकी छन् । उनले यति लामो समयदेखि शान्तिपूर्ण आन्दोलन भइरहँदा पनि सरकार किन मौन बसेको भन्ने प्रश्न उठाएकी छन् । पछि वाङचुकको टोलीले सार्वजनिक रूपमा उनलाई धन्यवाद दिएको थियो ।

गायक तथा सङ्गीतकार विशाल ददलानीले वाङचुकलाई जबरजस्ती अस्पताल लगिएको घटनाको कडा आलोचना गर्दै त्यसलाई “लज्जास्पद” भनेका छन् । उनले लोकतान्त्रिक आन्दोलनप्रति सरकारले अपनाएको व्यवहारप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै नागरिकलाई मौन नबस्न आग्रह गरेका छन् ।

त्यस्तै अभिनेता प्रकाश राजले पनि सरकारको कदमको विरोध गर्दै लोकतन्त्रमा शान्तिपूर्ण असहमतिलाई सम्मान गर्नुपर्ने बताएका छन् ।

अभिनेता शेखर सुमनले वाङचुकको साहसको प्रशंसा गर्दै शिक्षा मन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामासमेत माग गरेका छन् । उनले वाङचुकलाई “आजको समयमा वास्तवमै जागा रहेका व्यक्तिमध्ये एक” भन्दै सम्मान व्यक्त गरेका छन् ।

थ्री इडियट्स फिल्मबाट चर्चित अभिनेता ओमी वैद्यले पनि वाङचुकप्रति ऐक्यबद्धता जनाएका छन् । वाङचुकको टोलीले उनको समर्थनको समेत सार्वजनिक रूपमा स्वागत गरेको छ ।

यसैगरी निर्देशक किरण राव, जोया अख्तर, मिरा नायर, दीपा मेहता, पायल कपाडिया, नन्दिता दास, अभिनेत्री–निर्देशक कोंकणा सेन शर्मा, अभिनेता अतुल कुलकर्णीलगायत चलचित्र क्षेत्रका विभिन्न व्यक्तित्वहरूले पनि आन्दोलनप्रति समर्थन जनाउँदै सरकारसँग संवाद गर्न आग्रह गरेका छन् ।

लेखक, बुद्धिजीवी र सामाजिक अभियन्ताहरू पनि साथमा

वाङचुकको पक्षमा कलाकार मात्र नभएर भारतका प्रतिष्ठित लेखक तथा बौद्धिक समुदाय पनि उभिएका छन् । लेखक अरुन्धती रोय, अमिताभ घोष तथा पंकज मिश्रलगायतका चर्चित साहित्यकारहरूले वाङचुकको स्वास्थ्यप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै सरकारलाई तत्काल संवाद गर्न सार्वजनिक अपिल गरेका छन् ।

यसका अतिरिक्त एक हजार आठ सयभन्दा बढी शिक्षाविद्, कलाकार, पूर्व प्रशासक, पत्रकार, वातावरणविद् तथा नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरूले वाङचुकको आन्दोलनप्रति समर्थन जनाउँदै संयुक्त अपिल जारी गरेका छन् । यसलाई पछिल्लो समय भारतमा कुनै आन्दोलनले पाएको सबैभन्दा व्यापक सार्वजनिक समर्थनमध्ये एक मानिएको छ ।

राजनीतिक नेतृत्वको पनि साथ

राजनीतिक वृत्तबाट पनि वाङचुकको आन्दोलनप्रति समर्थन बढ्दो क्रममा छ । शिवसेना (यूबीटी) का प्रमुख उद्धव ठाकरेले केन्द्र सरकारलाई तत्काल वाङचुकसँग वार्ता गर्न आग्रह गरेका छन् ।

वरिष्ठ समाजसेवी अन्ना हजारेले पनि आन्दोलनलाई दुःखद अवस्थासम्म पुग्न नदिन सरकार र वाङचुक दुवै पक्षलाई संवादमार्फत समाधान खोज्न अपिल गरेका छन् ।

लोकसभाका प्रतिपक्षी नेता राहुल गान्धीले वाङचुकलाई जन्तर–मन्तरबाट हटाउने सरकारी कदमको आलोचना गर्दै बल प्रयोग गरेर विद्यार्थीको आवाज दबाउन नसकिने बताएका छन् । विभिन्न विपक्षी दलहरूले समेत प्रहरी कारबाहीलाई लोकतान्त्रिक अधिकारमाथिको हस्तक्षेप भन्दै विरोध गरेका छन् ।

डिजिटल कन्टेन्ट क्रिएटर र सामाजिक सञ्जालको सक्रियता

बलिउडका कलाकारसँगै भारतका धेरै डिजिटल कन्टेन्ट क्रिएटर, युट्युबर, इन्स्टाग्राम क्रिएटर, स्वतन्त्र पत्रकार तथा विद्यार्थी समुदायसँग जोडिएका सामाजिक सञ्जाल प्रभावकर्ताहरूले पनि वाङचुकको आन्दोलनलाई व्यापक रूपमा प्रचार–प्रसार गरिरहेका छन् ।

उनीहरूले वाङचुकका भिडियो, भाषण, अपिल तथा आन्दोलनसँग सम्बन्धित सामग्री लाखौँ दर्शकमाझ पुर्‍याउँदै शिक्षा सुधार, परीक्षा प्रणाली, विद्यार्थी अधिकार तथा लोकतान्त्रिक स्वतन्त्रतामाथि बहस चलाइरहेका छन् ।

समर्थन गर्ने कलाकारहरू पनि आलोचनाको निशानामा

वाङचुकको पक्षमा खुलेर बोल्ने कलाकारहरूले सामाजिक सञ्जालमा कडा आलोचना, ट्रोलिङ तथा बहिष्कार अभियानसमेत सामना गरिरहेका छन् । ऋतिक रोशन, सोनाक्षी सिन्हा, प्रकाश राज, विशाल ददलानी, शेखर सुमनलगायत कलाकारहरूलाई केही समूहहरूले राजनीति गर्न खोजेको आरोप लगाउँदै सामाजिक सञ्जालमा आलोचना गरेका छन् ।

यद्यपि, उनीहरूका समर्थकहरूले भने लोकतन्त्रमा कुनै पनि नागरिकले शान्तिपूर्ण आन्दोलन र सार्वजनिक सरोकारका विषयमा आफ्नो धारणा राख्न पाउने अधिकार रहेको तर्क गर्दै उनीहरूको बचाउ गरेका छन् ।

सुरुमा शिक्षा सुधार र परीक्षा प्रणालीमा पारदर्शिताको मागमा केन्द्रित वाङचुकको आमरण अनशन अहिले एउटा व्यक्तिको आन्दोलनभन्दा धेरै माथि पुगेको देखिन्छ ।

राजनीति, चलचित्र, साहित्य, शिक्षाजगत्, नागरिक समाजदेखि डिजिटल माध्यमसम्म फैलिएको समर्थनले यो आन्दोलनलाई राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा पुर्‍याएको छ । बढ्दो सार्वजनिक दबाबबिच अब केन्द्र सरकारले संवादमार्फत समाधान खोज्ने वा टकराबको बाटो रोज्ने भन्ने प्रश्न सबैको चासोको विषय बनेको छ ।